به گزارش کردپرس،  درگیری‌های شدید بین دولت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) تحت رهبری کردها، نقشه سیاسی این کشور را بازطراحی کرده است. آتش‌بس میانجی‌گری‌شده توسط آمریکا در آستانه فروپاشی قرار دارد و هرگونه تشدید درگیری، به زیان همه طرف‌ها خواهد بود. هر دو طرف باید سریعاً به میز مذاکرات بازگردند

پیشروی سریع دولت و عقب‌نشینی SDF

در اوایل ژانویه ۲۰۲۶، نیروهای دولتی پس از ماه‌ها مذاکرات ناکام تحت میانجی‌گری آمریکا، بر مواضع SDF فشار آوردند. SDF در مناطق دارای اکثریت عرب، از جمله مناطق بین حلب و فرات، به سرعت فرو ریخت و عقب نشست. بسیاری از مردم این مناطق از بازگشت کنترل دولت استقبال کردند، اما در میان جمعیت کرد، نگرانی جدی به دلیل گزارش‌هایی از جنایات نیروهای دولتی در مناطق ساحلی و جنوب سوریه در ۲۰۲۵ ایجاد شد.

در ۱۸ ژانویه، احمد الشرع و مظلوم عبدی، فرمانده SDF، با میانجی‌گری آمریکا، توافق آتش‌بس امضا کردند که شامل ادغام نهادهای SDF در ساختار دولت مرکزی بود. اما دیدار بعدی دو طرف در ۱۹ ژانویه با اختلاف نظر شدید پایان یافت و خطر ازسرگیری درگیری و تشدید تنش‌های قومی افزایش یافت.

دولت سوریه با استفاده از این فرصت، کنترل مناطق غرب فرات را به دست گرفت و در استان‌های رقه و دیرالزور، نفوذ SDF به سرعت فرو ریخت، به‌ویژه با پیوستن بخش‌هایی از جمعیت عرب‌تبار به دولت. نگرانی SDF این بود که ارتش ممکن است به مناطق پرجمعیت کرد نیز پیشروی کند، بنابراین عبدی برای جلوگیری از خسارات بیشتر، آتش‌بس و توافق ادغام را پذیرفت.

محورهای اختلاف بر سر جزئیات آتش‌بس

مهم‌ترین محور اختلاف، میزان خودمختاری مناطق تحت کنترل SDF است. SDF پذیرفته است که رقه و دیرالزور را از دست بدهد، اما خواهان حفظ نفوذ در استان‌های حسکه و کوبانی است، جایی که جمعیت کرد قابل توجه است. طبق توافق ۱۸ ژانویه، دولت موظف به «حفظ ویژگی‌های خاص مناطق کرد» است، اما دولت خواستار گسترش نفوذ اداری و پایان انحصار SDF بر نیروهای مسلح محلی است. همچنین دولت خواستار آغاز فوری اجرای توافق است، در حالی که SDF خواهان زمان بیشتری برای بررسی جزئیات است.

فرصت‌ها و الزامات برای تثبیت آتش‌بس

اجرای موفق توافق ۱۸ ژانویه، بهترین فرصت برای تثبیت شمال شرق سوریه است. اگرچه شرایط توافق کمتر از آن چیزی است که SDF پیش‌تر انتظار داشت، پذیرش آن در مقابل ادامه پیشروی دولت منطقی به نظر می‌رسد. توافق، علاوه بر تحویل استان‌های رقه و دیرالزور، شامل ادغام فردی اعضای SDF در نیروهای دولتی، انتقال گذرگاه‌های مرزی و منابع نفت و گاز به دولت، و اخراج اعضای خارجی حزب کارگران کردستان (PKK) از سوریه است.

برای جمعیت کرد، این توافق فرصتی برای تضمین حقوق و شکل‌دهی مدل محافظت از اقلیت‌ها فراهم می‌کند. در کوبانی، ایجاد نیروهای امنیتی محلی و حفظ پلیس موجود از جمله مفاد توافق است که می‌تواند به الگویی برای دیگر مناطق کردنشین تبدیل شود.

از سوی دیگر، دولت سوریه می‌تواند با انعطاف در مذاکرات اجرایی، اعتماد جامعه کرد و شرکای بین‌المللی، به‌ویژه آمریکا، را جلب کند و پیام روشنی درباره تعهد به صلح و بازسازی روابط با مخالفان سابق ارسال کند. حفظ ساختار واحدهای SDF در مناطق خود و اجازه حضور آنها در مناطق بومی، می‌تواند تضمین‌کننده ثبات و کاهش تنش‌های قومی باشد.

هنوز فرصت جلوگیری از تشدید وجود دارد

اعتماد دو طرف هنوز پایین است و سوءتفاهم‌ها ادامه دارد. نگرانی دولت از کندی مذاکرات و امکان عقب‌نشینی SDF وجود دارد، در حالی که فراخوان‌های SDF و PKK برای بسیج کردهای خارج از سوریه، بر بی‌اعتمادی دامن می‌زند. فرار زندانیان مظنون به ارتباط با داعش در چند نقطه، از جمله زندان شادادی و اردوگاه الحول، خطرات جدی برای امنیت شمال شرق ایجاد کرده است. جزئیات انتقال این مسئولیت‌ها به دولت هنوز مشخص نشده است.

در چنین شرایطی، تنها راه جلوگیری از تشدید درگیری، بازگشت سریع دو طرف به میز مذاکرات برای تعیین سازوکارهای اجرایی توافق ۱۸ ژانویه است. نماینده ویژه آمریکا، تام باراک، و همکاران وزارت خارجه و نظامی وی باید به اعمال فشار دیپلماتیک ادامه دهند، و شرکای بین‌المللی هر دو طرف نیز باید برای ایجاد توافق و سازش بیشتر تلاش کنند.

اجرای دقیق و انعطاف‌پذیر توافق آتش‌بس، هم می‌تواند از بروز بحران انسانی و تنش‌های قومی جلوگیری کند و هم پایه‌ای برای تثبیت و ادغام شمال شرق سوریه در دولت مرکزی فراهم کند، بدون اینکه حقوق کردها و سایر اقلیت‌ها به خطر بیفتد. 

منبع:  گروه بین المللی بحران